|
Zen çok özeldir, çünkü bilincin çok siradan bir durumudur. Aslinda siradan zihinler siradisi olmayi ister; siradisi zihinler ise siradanligin içinde rahat eder. Yalnizca siradisi insanlar rahatlamaya hazirdir ve siradanligin içinde dingin durumdadir. Siradan olanlar ise asagilik kompleksi hissederler ve bu asagilik kompleksi nedeniyle özel olmaya çalisirlar. Özel olan kisi ise özel olmak için çaba sarfetmez. O herhangi bir bosluktan dolayi aci duymaz; o tamamen doludur, tasar, neyse odur.
Zen'in dünyasina hem çok özel, hem de çok siradan denilebilir. Disaridan bakildiginda bu bir çeliski gibi görünür. Oysa bu çok basit bir olgudur. Bir gülün, bir lotusun, bir tutam çimenin özel olma çabasi yoktur. Bir tutam çimenden, büyük bir yildiza kadar her sey oldugu gibidir -neyse odur. Onlar varoluslarindan kesinlikle mutludurlar. Bu yüzden herhangi bir kiyas ya da herhangi bir rekabet yoktur. Herhangi bir hiyerarsik durum söz konusu degildir -kim alçakmis, kim yüksekmis bunlarin önemi yoktur. Aslinda kendinin üstün oldugunu kanitlamaya çalisan kimse siradandir.
Herseyi kabul eden insan neseli olur. Böyle birisi sükran dolu olur; varolusa sükran duyar, bütünlüge sükran duyar, bu kisi en üstündür.
Hz.Isa söyle demistir; kutsanmis olanlar bu dünyada sonuncudur, onlar benim tanrimin kralliginda birinci olacaklardir. Burada Hz.Isa degisik bir dil kullaniyor, çünkü o degisik türden insanlarla konusuyordu. Bu durum Zen niteligi tasir... Sonuncu olanlar... Fakat sonuncu olmaya çalisirsaniz sonuncu degilsinizdir, bunu unutmayin.
Iste Hrististiyanlarin yüzyillardir yaptigi buydu; sonuncu olmaya çalismak ve Tanri'nin kralliginda birinci olmak. Onlar asil noktayi kaçirdilar. Sonuncu olmak -çabasiz, sadece basit bir anlayisla 'Ben neysem O'yum. Benim için baska bir varolus sekli yok. Baska birisi olamam, baska biri olmaya ihtiyacim da yok. BÜTÜN böyle olmami istiyor ve ben böyle rahatim, BÜTÜNün iradesine kendimi teslim ediyorum...'
Bir Zen ustasi asla 'birinci olmalisin' demez. Fakat Hz.Isa Zen'i bilmeyen insanlarla konusuyordu. Oysa Hz.Isa Zen'in ne oldugunu biliyordu. O, Hindistan'a, Ladakh'a, Tibet'e gitmisti. Hatta Japonya'da bulunduguna dair hikayeler bile var. Bu mümkündür, çünkü o bir mistik okuldan digerine 18 yil gezdi. Fakat o bir Yahudi gibi konusmak zorundaydi.
Yahudiler amaçlarina çok bagimli olarak hareket eden insanlardir. Daima bir yerlere ulasmaya çalisirlar. Hintliler de amaca bagimli insanlardir. Bu yüzden Buda'yi anlayamadilar. Buda Çinliler tarafindan en iyi anlasildi. Bundan dolayi Çinliler çok ruhani, dindar degildir -çünkü bir insan ruhani, dindar ise onun bir amaci vardir: Öteki dünyaya ait bir amaç. Bir yerlerde özel olmak isteyen bir insan, bu hayatta olmazsa gelecekte, burada degilse ölümden sonra, dünyada degilse cennette bunu hedefler.
Cennet, amaca bagli insanlarin bir hayalidir. Böyle insanlar eger ölümün ötesinde bir amaç varsa dindar olabilirler. Eger bir amaç varsa, herseyi feda etmeye hazirdirlar. Kisacasi onlar gerçek dindar olmazlar -din, onlarin anlayisi, nesesi, varolus yolu degil, arzularidir. Din, onlarin derin düzeyde tekrarlanan ego oyunudur.
Zen konusunda anlasilmasi gereken ilk sey, amaca bagimli olmamaktir. Zen, burada, simdide olan yasam yoludur. Zen, manevi dünyanindiger siradan algilanislarindan bir digeri degildir. O ne manevi, ne de maddidir. Ikisinden de ötedir. Bu veya öteki dünyaya ait degildir, iki dünyanin büyük bir sentezidir.
Zen ustalari çok siradan yasarlar, herkes gibi. Fakat siradisi bir yoldadirlar. Tamamen yeni bir bakisla, büyük bir zariflikle, muazzam bir hassaslikla, uyaniklikla, gözlem dolu olarak, askin ve saf bir bilinçlilik halinde ve o anda yasarlar. Zen'de hiçbir sey ne kutsal, ne de dünyevidir. Hersey BIR dir, ayrilamaz BIR dir.
Zen çok pragmatik ve pratiktir. O, dünyadan el etek çekmeyi aptalca bulur. Onun yerine söyle der: 'Dönüs! Neredeysen orada ol, fakat yeni bir yolun içerisinde ol. Bu yeni yol nedir? Rekabetçi olma. Rekabetçilik dünyasal olmaktir. Bu, dünyasal yasamakla ya da daglara çekilmekle ilgili bir sorun degildir. Magaralara yerlesebilirsin, fakat diger magaralarda baska azizler varsa, rekabet yine olacaktir.
Bir zamanlar bir Hintli aziz tarafindan davet edildim. Bir hata olmaliydi, çünkü benim düsünce yolum hakkinda bir fikri yoktu. Ama beni davet etmisti, neselendim, 'Bu iyi bir firsat' dedim ve oraya gittim.
Ilk olay birbirimize tanistirildigimizda basladi. Hintli aziz, altin bir tahtta oturuyordu, yanindaki daha küçük bir tahtta ise baska bir Hintli rahip oturmaktaydi. Diger rahipler ise yerde oturuyorlardi.
Hintli aziz bana söyle dedi: "Benim yanimdaki ufak tahtta kim oturuyor, merak ediyor olmalisin. O yüksek mahkemenin bas hakimiydi. Fakat öylesine manevi bir insan ki, bu görevinden vazgeçti, dünyadan, yüksek maasindan, statüsünden ve gücünden vazgeçti. Benim ögrencim oldu. Öylesine alçakgönüllü ki, hiçbir zaman benimle esit düzeyde oturmadi."
Ben devam ettim: "Çok alçakgönüllü oldugunu görebiliyorum. Sizden daha ufak bir tahtta oturuyor, ancak digerleri de yerde oturuyor! Eger o gerçekten alçakgönüllü ise, yere bir çukur kazmali ve orada oturmali, tabii ki gerçekten alçakgönüllü ise. Ama bu durumda, o sadece size karsi alçakgönüllü, digerlerine karsi ise çok kibirli."
Gözlerinden öfke kivilcimlari çikiyordu. Her ikisi de çok kizmisti, bir süre ne diyeceklerini bilemediler. Ben devam ettim: "Alçakgönüllügünüzü görüyorsunuz, ikiniz de kizdiniz. Bu adam da hala yerinde oturuyor. Eger o gerçekten alçakgönüllü ise, tahtina yapismasin, asagi insin ve hemen bir çukur kazsin. O zaman tabii ki yeni bir rekabet olacak. Digerleri daha büyük ve derin çukurlar kazacaklar. En alçakgönüllü olan en derin çukura girmeye çalisacak."
Daha sonra Hintli azize söyle dedim: ""O, sadece senin ölmeni bekliyor, ölür ölmez senin yerine geçecek. Su anda yari yolda. Içinden söyle dua ediyor, 'Yasli bunak , dilerim en kisa zamanda ölürsün!' O zaman baska birisi ufak tahta oturacak ve böylece o, bu kisiyi alçakgönüllü olarak tanitacak. Bir de su var, eger ufak tahtta oturan alçakgönüllü, sen nesin? Sen ondan daha yüksek bir tahtta oturuyorsun! Eger mesele yüksek veya alçak yerde oturmaksa, tavandaki örümcek ne olacak? O daha yüce olmali, çünkü senden daha yüksekte. Veya gökyüzünde uçak kuslara ne demeli?
Aslinda siz bu yolda hiçbir seyden vazgeçmis degilsiniz. Hala yeni isimlerle eski aptalliklari tasiyorsunuz. Sadece isimler degisti, ama eski rüyalar hala devam ediyor, eski arzular, eski egolar hala güçlü bir sekilde sürüyor. Herhangi bir tapinaga gidebilirsiniz, ama ayni rekabet orada da olacaktir."
Zen, söyle der: 'Hayatin içinde ol, hayatta yanlis bir sey yoktur. Eger bir sey yanlissa, o sizin bakis açinizdan dolayidir. Gözleriniz bulutlu, bilincinizin aynasi tozlu. Onu temizleyin, daha fazla berraklik yaratin.'
Rekabet ortadan kalkarsa, dünyadasinizdir, ama dünyadan degilsinizdir. Eger tutkular yok olursa, terk edilmesi gereken bir dünya da kalmaz. Fakat bu sekilde tutkular ve rekabet nasil yok olabilir ki? Biz ona yeni yollar yaratiyoruz. Birisi sizden daha fazla para, öteki ise daha fazla erdem kazanmaya çalisiyor. Fark nedir? Ikisi de ayni arzudur, ayni rüyadir, ayni uyku durumudur. Insanlar rüyalarinin pesinde kosuyorlar, rüyalar degisiyor ama onlar asla uyanmiyorlar. Rüyalar degisir, fakat siz bu rüyada, ya da o rüyadasinizdir, kendinizi karanlikta kaybedersiniz. Aydinlanmak, rüyalari degistirmek, eski bir rüyadan baska bir rüya durumuna geçmek, eski rüya yerine yeni bir rüya yaratmak degildir.
Sufizm spekülasyonlarda bulunmaz. Oldukça gerçekçi, pragmatik ve pratiktir.Ayaklari yere basar, soyut degildir. Buna ragmen herhangi bir dünya görüsü yoktur. Ve bir sistem olmadigindan dolayi da bilgiyi sistematize etmez.
Bir sistem, varolusu tamamiyla açiklar. Sufizm bir sistem degildir; varolus için bir açiklamasi yoktur, varolusun gizlerine giden bir yoldur. Hiçbir seyi açiklamaz, yalnizca gizleri gösterir. Sizi gizemin içine yollar. Sufizm varolusun sirrini çözmez. Tün sistemler bunu yapar; tüm isleri gizemi ye harikalari yok ederek bilinmeyeni bilinir kilmaktir. Sufizm sizi bir harikadan digerine götürür, harikalar diyarinin derinliklerine.
Bir sistem degildir, çünkü hiçbir sey hakkinda hiçbir zaman tam bir açiklama vermez. Yalnizca çok, çok ufak ipuçlari, içgörüler verir. Dönüp dolasip ayni yere gelmez, felsefe yapmaz; sürekli hikayeler, anekdotlar, mecazlar, deyisler ve siirler ortaya koyar. Bir ****fizik degil, mecazdir. 'Ay'i isaret eden parmaktir. Parmagi analiz ederek 'ay'i anlayamazsiniz, ama içtenlikle o yöne bakarsaniz, 'ay'i görürsünüz.
Sufi hikayeleri felsefi degidir. Ince ipuçlari ve fisiltilardir. Dogal olarak, sadece içtenlikle ve empati ile dinleyenler, güvenle kalplerini açip teslim olmaya hazir olanlar Sufizmin ne oldugunu anlayabilirler. Yalnizca sevebilenler Sufizmin ne oldugunu anlayabilir.
Mesaji nedir? Mantikli bir analiz degildir, ama Zen kadar mantiksiz da degildir. Sufizm, mantikli olmanin bir uç, mantiksiz olmanin ise diger bir uç oldugunu söyler. Sufizm ortalarda bir yerdedir, ne mantikli ne de tamamiyle mantiksiz. Saga ya da sola yatmaz. Saçma degildir. Sokrates gibi mantikli degildir, ama Bodhidharma gibi mantiksiz da degildir. Bodhidharma ve Sokrates'in farkli göründüklerini, ancak yaklasimlarinin ayni oldugunu söyler. Aslinda Bodhidharma Sokrates'den daha mantiklidir; zaten bu yüzden mantiksizliga kayar. Eger mantik çizgisini izlemeye devam ederseniz, eninde sonunda mantigin bittigi yere gelirsiniz, ama yolculuk devam eder. Bodhidharma, tüm yolu gitmis ve mantigin bittigi ama hayatin devam ettigi sinir çizgisine gelmis olan Sokrates'dir. Bodhidharma farkli görünür, ama yaklasimi Sokratesçidir - entelektüeldir. Zen, entelekte çok karsidir, ama entelekte karsi olmak da entelektüel bir davranistir. Zen, felsefe karsitidir, ama felsefe karsiti oldugunuzda da felsefi olursunuz -sizin felsefeniz de budur. Sufizm uçlari reddeder, ortadakini seçer, tam ortadakini.
Zen'deki anahtar kelime 'dikkat'tir, Sufizm'de ise 'yürek'. Zen zihne karsidir, ama zihnin ötesine zihinle geçer. Sufizm zihne karsi degildir, zihne tamamen kayitsizdir. Sufizm yürege yogunlasmistir; kisacasi zihni umursamaz. Evet, Sufi'de de bir aydinlanma olur. Eger Zen'deki aydinlanmaya satori, zihin-uyanikligi dersek, Sufi'deki aydinlanmaya da 'yürek-uyanikligi' denilebilir. Sufi'nin yolu asigin yoludur, Zen yolu ise savascinin, samurayin yolu.
Sufizm bir dünya görüsü degil, görmektir. Dünya görüsü oldugunuz yerde sayiyorsunuz demektir; bir felsefeye, gerçekle ilgili belli açiklamalara inanirsiniz. Ayni kalirsiniz, degismezsiniz. Dünya görüsü sizi biraz bilgilendirir, daha bilgili olursunuz.
Görmek ise sizi dönüstürür. Ancak dönüstügünüzde, yasamin baska yüksekliklerini ve derinliklerini deneyimlediginizde, görebilirsiniz.
Sufizm bir görüdür. Aslinda 'Sufizm' demek dogru degildir çünkü bir 'izm' degildir. Sufiler 'Sufizm' demez; bu baskalarinin verdigi bir addir. Onlar tasavvuf derler, bu bir ask görüsüdür, gerçege ask ile yakinlasmaktir. Varolus hakkinda düsünen kisi biraz muhaliftir çünkü varolusu bir sorun sanir - sanki varolus ona meydan okuyordur ve o da buna karsilik veriyordur, sirri çözmelidir, gizemi yok etmelidir. Savasir.
Sufi der ki: "Biz ve varolus biriz. Varolusla kavgaya lüzum yok. Gönlünü al, birles, davet et, sev, arkadas ol ve varolus sirlarini kendisi açacaktir."
Sufizmin bir sistem olmadigini söylemistim, çünkü tüm sistemler sinirlama getirir, çevrenizde birer hapishane olusturur. Sufizm özgürlüktür. Belli bir sisteme inanmanizi söylemez. Inançtan degil, güvenmekten bahseder.
Sufizmin bir felsefe olmadigini söylemistim, ama felsefe karsiti da degildir. Yalnizca felsefeyi ve felsefe karsiti olmayi umursamaz. Es geçer, kayitsizdir. Der ki: "Gerçek varken ne diye kelimelerle ugrasayim? Suyu içmek varken ne diye suyla ilgili teorilere kafa patlatayim? Günese çikip günes isinlariyla dans etmek varken ne diye teorilerle bogusayim? Otantik bir sey yasamamak niye?"
Felsefe dönüp durur; hep bir seyler hakkindadir. Hiçbir zaman gerçegin özüne dokunmaz. Gerçek hakkinda düsünür ama gerçek hakkinda düsünmek gerçegi yalanci çikarmaya çalismaktir. Gerçek düsülmesi degil karsilasilmasi gereken bir seydir. Gerçek inanilmamali, yasanmalidir. Gerçek bir sonuç degildir, bir kiyaslama süreci ile gerçege ulasamazsiniz. Gerçek ortadadir! Gerçek sizsiniz, aganlardir gerçek, kuslardir gerçek, günestir, aydir. Gerçek her yerde ve siz gözlerinizi kapiyorsunuz ve gerçegi düsünüyorsunuz? Düsünce yoldan çikarir.
Düsünmeye gerek yok. Yasayin onu! Gerçegi yalnizca yasayarak bilebilirsiniz.
Alıntı
|
•
Oturum Aç •
Radyo
|
|
|
|
|
